Ta strona używa cookie. Korzystając z niej wyrażasz zgodę na ich używanie, zgodnie z aktualnymi ustawieniami przeglądarki.
Akceptuję

Loading...


Szukaj Menu
A A A wysoki kontrast: A A

Portal Promocji Eksportu



Co warto wiedzieć o gospodarce

Wyślij Drukuj Pobierz dodał: Marta Georgijew | 2017-05-11 15:20:33
turcja, pkb, bezrobocie, inflacja, gospodarka

Od 2013 r. obserwuje się spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego w Turcji, co w dużym stopniu związane jest ze spadkiem popytu na tureckie produkty i usługi w UE, gdzie trafia ponad połowa tureckiego eksportu.

 

Liberalizacja tureckiej gospodarki rozpoczęła się na początku lat osiemdziesiątych XX wieku . Za cel postawiono sobie wtedy otwarcie kraju na wymianę międzynarodową, przyciągnięcie inwestycji zagranicznych oraz ograniczenie roli przedsiębiorstw państwowych. Duży wpływ na przekształcenia gospodarcze miała też preferencyjna polityka handlowa EWG/UE wobec Turcji – redukcja ceł oraz wprowadzanie innych ułatwień we wzajemnych obrotach handlowych.

Wzrost koniunktury gospodarczej datuje się od przejęcia rządów przez centro-prawicową Partię Sprawiedliwości i Rozwoju (Adalet ve Kalkınma Partisi, AKP) w 2002 r. i opanowania kryzysu finansowego z 2001 r. W latach 2002- 2011 przeciętny wzrost PKB wyniósł 6 proc. Po recesji 2008/2009, kiedy PKB odpowiednio wzrósł o 0,7 proc., a w 2009 roku spadł o 4,8 proc., w 2010 r. gospodarka turecka przyspieszyła do 9 proc. w skali roku. W 2011 r. PKB wzrósł o 8,8 proc., a rok później o 2,2 proc.

W połowie 2011 r. widać już było jednak symptomy przegrzania gospodarki, co przełożyło się m. in. na przyspieszenie inflacji. Rząd stosunkowo późno wycofał się z fiskalnych zachęt wspomagających prywatną konsumpcję, które miały pomóc w szybkim wychodzeniu z recesji. Ich ubocznym skutkiem był właśnie wzrost cen. W grudniu 2011 r. ceny detaliczne wzrosły o 10,45 proc. Do wzrostu inflacji przyczynił się gwałtowny spadek wartości tureckiej waluty wobec dolara. Słaba lira okazała się natomiast korzystna dla tureckiego eksportu, który zwiększył się w tym roku o 18%.

Od 2013 r. obserwuje się spowolnienie tempa wzrostu gospodarczego w Turcji, co jest w pewnym stopniu związane ze zmniejszeniem się popytu na tureckie produkty i usługi w UE, gdzie trafia ponad połowa tureckiego eksportu i ogólną sytuacją gospodarczą na świecie. Jednak również czynniki wewnętrzne w kraju wydają się mieć znaczący wpływ na obniżenie tempa wzrostu gospodarczego Turcji.

Kryzys polityczny z czerwca 2013 r., zapoczątkowany wydarzeniami w parku Gezi w Stambule, oraz afera korupcyjna z grudnia 2013 r. spowodowały jeden z najgłębszych kryzysów współczesnej Turcji i obawy przedsiębiorców co do rozwoju sytuacji gospodarczo-politycznej.

Rząd Turcji przedstawił w 2014 r. 10-letni Plan Rozwoju, składający się z 25 programów reform w poszczególnych obszarach gospodarki, którego celem jest osiągnięcie następujących wskaźników do 2018 r.: zwiększenie wartości PKB z 800 mld dol. do 1,3 biliona dol., zmniejszenie zadłużenia na rachunku obrotów bieżących z 6 proc. do 5,2 proc. oraz spadek stopy bezrobocia z 10 proc. do 7 proc. Cele te mają zostać osiągnięte poprzez rozwój zasobów kapitału ludzkiego, zwiększenie udziału nowych technologii w produkcji i usługach, rozwój infrastruktury, zwiększenie produkcji energii elektrycznej oraz zwiększenie efektywności produkcji rolnej, rozwoju turystyki zdrowotnej i sektora logistyki.

W 2015 r. Turcja obejęła przewodnictwo w grupie G-20. Za swój główny cel w trakcie przewodzenia G-20 Turcja uznała walkę z nadmiernym zróżnicowaniem zamożności społecznej oraz stworzenie mostu pomiędzy państwami G-20 a słabiej od nich rozwiniętymi.

Bank Światowy i OECD wskazują, że dotychczasowe czynniki wzrostu gospodarczego w Turcji – budowa infrastruktury, produkcja przemysłowa i usługi oparte na przewadze cenowej i niskich kosztach pracy, wyczerpują się i Turcja musi podjąć intensywne reformy instytucjonalne, które umożliwią jej dalszy rozwój gospodarczy i wzrost zamożności społeczeństwa. Tureckiej gospodarce grozi zatrzymanie na poziomie dochodów klasy średniej.

Stowarzyszenia biznesowe w Turcji nieustannie podkreślają potrzebę szybkiego wprowadzenia reform w zakresie rozwoju edukacji, nauki i technologii. Obecna pozycja Turcji w globalnym łańcuchu wartości dodanej jest niska. Większość towarów i usług nie jest innowacyjna. Starzeje się typologia wytwarzanych tureckich dóbr i usług w skali świata. Udział wyrobów wysokiej techniki w eksporcie tureckim wynosił w 2000 r. 8%, zaś w 2015 r. udział ten wyniósł jedynie 4,3%. Bez przyspieszenia rozwoju technologicznego, Turcja nie może liczyć na szybki wzrost.

Realny wzrost gospodarczy w Turcji w wysokości 4% w 2015 r. został spowolniony do 3,3% w 2016 r. Głównym motorem wzrostu PKB pozostaje popyt krajowy. Inwestycje w mniejszym stopniu przyczyniają się do wzrostu PKB.

Dużym zagrożeniem dla gospodarki pozostaje deficyt na rachunku obrotów bieżących wynoszący 4,4% PKB, a jego zmniejszenie o 0,1 pp. w stosunku do 2015 r. wynikało jedynie z niskich cen ropy naftowej na świecie. Wysoki deficyt na rachunku obrotów bieżących powoduje dalece idące uzależnienie kraju od inwestorów zagranicznych. Napływ inwestycji zagranicznych do Turcji w 2016 r. pozwolił na pokrycie jedynie 36,6% deficytu na rachunku obrotów bieżących.

Zależność gospodarki od napływu kapitału z zewnątrz przyczynia się do tego, że waluta turecka szybko traci zaufanie inwestorów. W 2016 r. lira straciła 20% wartości w stosunku do USD, podczas gdy w skali globalnej aprecjacja dolara wyniosła tylko 4%. W pierwszych 3 miesiącach 2017 r. lira turecka straciła około 10% swojej wartości. Niewiele pomogły tureckiej walucie działania Banku Centralnego polegające na zwiększeniu podaży walut czy wprowadzenie przez rząd obowiązkowych rozliczeń w tureckiej walucie w przypadku transakcji z podmiotami publicznymi, w tym dotyczących prywatyzacji czy zamówień publicznych.

Pomimo pewnych interwencji Banku Centralnego w zakresie podwyżki stóp procentowych, ceny konsumpcyjne szybko rosną a stopa inflacji utrzymywała się na poziomie powyżej 8% przez cały 2016 rok. Średnioroczna inflacja w 2016 r. wyniosła 8,4%, czyli znacznie powyżej zakładanego w planach rządowych progu 5%.

W 2016 roku otocznie przedsiębiorstw w Turcji uległo znacznemu pogorszeniu, po przyjęciu przez władze szeregu restrykcyjnych środków w walce z organizacją uznaną przez Sąd Najwyższy Turcji za odpowiedzialną dokonania próby zamachu stanu w dniu 15 lipca 2016 r. Ustanowiono przymusowy zarząd komisaryczny państwowego Funduszu Gwarancji i Ubezpieczeń nad około 800 firmami do czasu rozstrzygnięcia przez sąd o powiązaniach właścicieli firm z wyżej wymienioną organizacją. W przypadku orzeczenia o winie ww. osób, ich udziały będą przejmowane przez państwowy Fundusz Gwarancji i Ubezpieczeń i sprzedawane w ramach przetargu publicznego. W efekcie powstała duża niepewność wśród przedsiębiorców co do przyszłości ich firm i odpływ kapitału za granicę.

Rządowa Strategia Rozwoju Gospodarczego zakłada, że do 2023 r. (100-lecie Republiki Tureckiej) Turcja będzie 10-tą gospodarką świata pod względem wielkości PKB. Strategia jest oparta na planie wzrostu eksportu i współpracy z partnerami zagranicznymi. Dziś wartość tureckiego eksportu wynosi około 130 mld EUR, ale zakłada się, że do 2023 r. ma wartość eksportu wynieść około 500 mld EUR. Za regiony o największym potencjale dla ekspancji tureckiego eksportu uważa się państwa, z którymi łączą Turcję związki historyczne i kulturowe oraz bliskość geograficzna - Bliski Wschód, Bałkany, Afrykę Północną oraz Azję Centralną, podczas gdy Europa i dalsza części Azji uważane są za coraz trudniej dostępne.

 

Wskaźniki

2012

2013

 

2014

2015

 

2016

 

PKB (w mld USD)

799

716

799,5

823,5

848,5

PKB na 1 mieszkańca (w USD)

10673

8492,6

10460

10557

10979

PKB (dynamika w %)

2,2

3,2

3,1

3,5%*

4%

Deficyt budżetowy
(% PKB)

-

- 6,1

- 1,4

- 1,3

- 0,7

Dług publiczny (% PKB)

36,0

39,4

40,9

38,7

38,2

Inflacja (w %)

8,9

8,2

8,2

8,8

8,4

Bezrobocie (w %)

9,0

8,8

9,9

10,5

10,3

Eksport (w mld USD)

140

131,1

157,6

143,9

136

Import (w mld USD)

216,8

210

242,5

207,2

189,5

Bezpośrednie inwestycje zagraniczne w Turcji (mld USD).

13,2

12,4

12,5

11,6

6,4

Źródło danych: Turecki Instytut Statystyczny, prognozy na 2015 i 2016 według Średnioterminowego Planu Gospodarczego Rządu Turcji w okresie 2016-2018

 

Aktualne dane nt. wskaźników gospodarczych dostępne są na stronach:  http://www.turkstat.gov.tr oraz http://www.tradingeconomics.com.

 

Główne sektory gospodarki

Z uwagi na położenie geograficzne, Turcja ma korzystne warunki dla rozwoju rolnictwa; w tym sektorze pracuje ok. 25,2 proc. ludności czynnej zawodowo. Sektor ten zapewnia Republice całkowitą samowystarczalność pod względem żywnościowym. Turcja jest największym producentem mleka i wyrobów mlecznych w regionie.

Najważniejsze uprawy to: zboża (do niedawna Turcja zajmowała 1. miejsce na świecie w uprawie pszenicy), warzywa (warzywa strączkowe, cebula, pomidory, oliwki, pieprz, czosnek), owoce: wiśnie, grejpfruty, cytryny, arbuzy, jabłka, brzoskwinie, morele, winogrona, figi, truskawki i orzechy włoskie, laskowe oraz pistacjowe.

Duże znaczenie ma też uprawa roślin przemysłowych: tytoniu (typy orientalne), buraków cukrowych i bawełny. Państwo to należy do grona światowych liderów-producentów oraz i eksporterów mąki i makaronów. Hodowla zwierząt (krowy, konie, kozy, osły, owce, wielbłądy, bawoły) stanowi ok. 1/3 wartości produkcji rolnictwa. Rozwinęła się produkcja drobiu i przetwórstwo mleka owczego. Ważną rolę odgrywa też rybołówstwo, ale z powodu zasolenia wód w górskich jeziorach, słabo rozwinięte jest rybołówstwo słodkowodne.

Inną ważną gałęzią gospodarki jest przemysł - produkcja przemysłowa stanowi około 20 proc. PKB. W tym sektorze zatrudnionych jest ok. 19,5 proc. ogółu ludności czynnej zawodowo, a w budownictwie dalsze 7 proc. Do najważniejszych sektorów przemysłowych należą: przemysł samochodowy, maszynowy, tekstylny, spożywczy, energetyka, rafineryjny, ceramiczny, meblowy oraz górnictwo. W ostatnich latach produkcja przemysłowa przesunęła się do nowych gałęzi, takich jak produkcja samochodów (TOFAS-Fiat , Oyak- Renault, Opel, Ford Otosan, Toyotasa-Toyota), sprzętu RTV i AGD, maszyn i urządzeń.

Turecka energetyka opiera się na węglu brunatnym i hydroelektrowniach. Szybko rosnący popyt na energię powoduje, że mimo podwojenia produkcji w ostatnich kilkunastu latach, spodziewany jest znaczny deficyt w tej dziedzinie. Dlatego tureckie władze planują budowę nowych elektrowni na bazie węgla brunatnego, hydroelektrowni, elektrowni jądrowych; stawiają też na rozwój energetyki odnawialnej.

Dynamicznie rozwija się też sektor budowlany, który należy do światowej czołówki pod względem wartości produkcji. Tureckie firmy prowadzą działalność w kraju i za granicą, angażując się w prace ogólnobudowlane, budowę lotnisk czy kompleksów przemysłowych – np. rafinerii, hydroelektrowni, a także dróg. Od 2009 r. tureckie budownictwo utrzymuje się na 3. miejscu w światowych rankingach (za USA i Chinami), a 23 tutejsze firmy zalicza się do grona 225 największych firm budowlanych świata.

Najistotniejszy udział w PKB (72 proc.) mają jednak usługi. W tym sektorze pracuje 48 proc. czynnych zawodowo mieszkańców Turcji. Do głównych działów tego sektora należą: handel, turystyka, transport, telekomunikacja i bankowość.

Turystyka to wiodący sektor tureckiej gospodarki, generujący duże wpływy do budżetu. W ostatniej dekadzie liczba turystów odwiedzających ten kraj podwoiła się, a do budżetu trafiło ponad 12 mld dol.

Jedną z najlepiej rozwijających się gałęzi gospodarki od dawna jest również przemysł tekstylny. Wynika to w dużym stopniu z dziedzictwa Imperium Osmańskiego, w którym sektor ten były motorem rozwoju gospodarczego. Turcja jest na 7. miejscu wśród największych dostawców odzieży na świecie i trzecim pod względem wielkości dostawcą tekstyliów do Unii Europejskiej. W sektorze włókienniczym i tekstylnym pracuje ok. 2,5 mln osób, a razem z dystrybucją – blisko 6,5 mln. Branża ta wytwarza około 8 proc. PKB kraju.

 

Bogactwa naturalne

Turcja posiada wyjątkowo bogate zasoby naturalne. Na jej terenie znajduje się 40 proc. światowych zasobów kamieni naturalnych – ich rezerwy szacowane są na 13,9 mld ton, z czego 1,6 mld ton to zasoby rozpoznane i udokumentowane. Oprócz ropy naftowej i węgla kamiennego, ma również 4.400 minerałów ziemskich, z czego 53 są eksploatowane.

Do głównych surowców mineralnych Turcji zalicza się: bor (2/3 światowych zasobów), marmur (40 proc.) globalnych zasobów), miedź (20 proc. światowych rezerw) oraz pumeks i boryt. W sektorze górnictwa i przetwarzania minerałów, obejmującym również branżę kamieni naturalnych, w całym kraju pracuje ponad 100 tys. osób.

Złożona struktura geologiczna przekłada się na różnorodność pokładów wysokiej jakości kamieni naturalnych o zróżnicowanej strukturze, barwach i fakturze. Na terenie kraju rozpoznano 480 rodzajów i odmian kamieni naturalnych – głównie granitu, marmuru, trawertynu, onyksu, piaskowca, bazaltu i skał łupkowych – samych odmian marmuru jest ponad 120.

Tureckie kamienie naturalne zdobią znane budowle oraz domy celebrytów, luksusowe hotele, lotniska, centra kultury i biznesu. Widnieją np. w detalach dekoracyjno-architektonicznych Białego Domu w Waszyngtonie (marmur różowy odmiany Elazig), siedziby Kongresu USA i francuskiego parlamentu, budynku Google w San Francisco, a także w wiosce olimpijskiej w Chinach, gdzie zastosowano marmur odmiany Diyarbakir.

 

Źródła: MG, MSZ, PAP, Bank Światowy, Standard&Poor's